White Privilege Forgotten by the Right

Another Brick in the Wall Lyric (Pink Floyd)

I’ve had students defend their rather negative attitude at school like this:

“High school is a time for rebellion. As a high school kid, you should disobey your teachers in order to discover yourself. Perhaps most of all, high school is a time for pranks and practical jokes.”

Anthropological considerations aside, from a socio-economic perspective this type of attitude towards high school is often a sign of privilege. Some parents even encourage their children to “experiment” at the very spot where their offspring should be preparing for the future. And by experimenting they don’t mean developing philosophical thought experiments or exploring a scientific hypothesis. They rather refer to a kind of mischief that is supposed to build a strong character and personality. When teachers complain about the conduct of their children, those types of parents either pretend to agree with the teachers or they try to excuse the misconduct by using phrases like “we’ve all been young” and “with youth comes youthful indiscretion…” Those parents know that what their children don’t learn at school, they will learn from high paid tutors who eventually get them into university.

James Baldwin Quote on Imitation

Apart from developing the weak spine of a spoilt brat, adolescents who grew up that way didn’t do anything else but imitate the kind of behavior that is advertised in pop culture time and again. We all develop an identity by mimetic (i.e. imitative) processes, of course, but it is quite ironic that the high school rascal thinks of himself as an original and daring character. This is the typical narcissism of the youngster who thinks of himself as a hero and doesn’t see that there is nothing heroic about “transgressing rules” at most of today’s permissive high schools. He is unable to love the reality of his situation, but is all the more in love with an unrealistic self-image of which he wants the confirmation by his peers. In the end, however, his eventual professional ambitions are often not “original” at all, as they turn out to be imitations of the ambitions of his parents and their social network.

Malcolm X on Education

When children come from a poor neighborhood and have to walk 10 miles a day to the nearest school, they don’t have the luxury to waste the precious time and money that their community invests in providing a good education. As it happens, some of those disadvantaged children end up at schools surrounded by rich kids who behave like so-called high school rebels. However, the poor child who starts imitating his “rebellious” classmates does not have the resources to compensate for the potential voids in his education as a consequence of his so-called rebellious behavior. There is not an army of high paid tutors waiting at home.

Moreover, in the process of growing up the disadvantaged kid will also start noticing that his mischief is separated from the same mischief committed by privileged youth of the same age group. Indeed some rich parents who do excuse the misconduct of their own children as “youthful indiscretion” will condemn the same behavior as “juvenile delinquency” when it is performed by so-called uneducated poor people, even more so when these are people of color. Racism runs deep. Add to this the fact that a lot of socio-economic problems today in communities of colored people are the consequence of a history dominated by white elites, and it becomes clear why a movement against discrimination calls itself Black Lives Matter to create “privilege for all” and not predominantly “white”.

James Baldwin Quote on the Paradox of Education

People on the political right should be more aware of the double standard behind blaming disadvantaged people for their own miserable situation. The fact of the matter is that opportunities are not equal for all. Some enjoy the privilege of getting away with so-called “youthful indiscretions”, for instance, while others are incarcerated for the very same youthful sins. Those types of privilege are often forgotten by the political right. Also, if we would truly live in a meritocratic society, and not just on paper, the likes of Donald Trump would never make it into the US presidential office (even if they were backed by powerful elites who were planning to use that type of president to push their own agenda).

Condoleezza Rice on Victimhood

In a worst case scenario, the downtrodden develop a deep-seated feeling of ressentiment. They develop an aversion to the ambitions they previously imitated from their privileged peers. They comfort themselves by getting a sense of self-worth in groups that claim to oppose everything privileged people stand for. As a privileged elite points to their mistakes and blames them for their miserable condition, while at the same time that privileged elite can afford making similar mistakes without having to pay for them, they are easily manipulated by recruiters who abuse their sense of victimhood. They fall for the basic story of every manipulator: “They reject you, but I see your potential…” Thus they become the slaves of false Messiahs who promise to deliver them from victimhood, but who actually keep the victimary status alive to gain power over their followers. Gangs thrive upon ressentiment, from ISIS to the Black Disciples to groups of Neo-Nazis.

It is important to realize that the violence originating from ressentiment cannot be disconnected from instances of systemic violence and oppression as described above. Ressentiment ultimately results from a comparison by people who feel disadvantaged, one way or the other, with people who are at least perceived as privileged. Although privileged people often cannot be held personally responsible for racism and other types of discrimination, there are historically grown structural injustices, which result in some people literally having more chances than others. So gang members are indeed personally responsible for pulling the trigger in acts of violence, but the way society is structured as a whole often hands them the weapons. As for the latter, we all bear some responsibility, if just for our voting habits.

To realize the depth of historically grown structural injustices, it is good to listen to the following speech of Kimberly Jones (be sure to watch the video below of Desiree Barnes against looters to get a complete picture of what this article is all about). Jones ends her powerful statement by saying “They are lucky that as black people what we are looking for is equality and not revenge…”:

White Privilege Forgotten by the Left

While the political right often remains blind to instances of deeply ingrained, historically grown systemic violence and social oppression, the political left often does not want to hear about individual freedom and responsibility. Since on many issues I tend to belong to a community of “white liberals” more than to a community of “white conservatives”, I will write in the first-person plural to develop a self-critical reflection. That is not to say I wouldn’t lean to the right as well sometimes. I guess I’m left in the middle.

Anyway, we liberal white folk, we think love for our neighbor should always include a recognition of our neighbor’s potential traumas. Especially in education we should be aware of the violence in its many guises children carry with them. We are all victims, one way or the other, be it of socio-economic circumstances, bullying, verbal and physical abuse, learning disabilities or mental disorders. Although the recognition of that reality is crucial to become a self-responsible person, it becomes a danger when it is used to simply excuse children for not taking part in the educational process as they should.

There is a significant difference in approaching children as being somewhat determined by their problems or as being free to learn despite their problems. In other words, there is a difference in approaching children as mere victims or as people with potential (think of the Pygmalion or Rosenthal effect in this regard). Not being demanding is not a sign of love and respect in education. You might become popular and powerful among young people in that way, but in the meantime you deny them the dignity to develop their talents. In fact, you become the double of those severe teachers who are only strict to gain a sense of power as well. It does happen, although perhaps more or less unconsciously, that the question to let a pupil pass during deliberations eventually has more to do with a powerplay between teachers than with the interest of pupils themselves. In any case, children from a privileged background will once again find ways to compensate for voids in their education as a consequence of an all too soft approach, while disadvantaged peers in the same educational situation remain the victims of oppressive circumstances. The political left often forgets that type of privilege. Again some people can afford being spoilt during the educational process, while others can’t.

Malcolm X Quote on White Liberal

We, white privileged liberals, should be aware of potentially similar dynamics in our assessment of systemic injustices experienced by people of color. Malcolm X (1925-1965) criticized a liberal approach that turns out to simply abuse the victimhood of colored people in a fight over power with white conservatives. He came to the conclusion that many white liberals, consciously or not, have an interest in maintaining that victimhood. Presenting themselves as liberators of a problem they will in fact never solve, those liberals time and again become false Messiahs who gain power and wealth by locking up their followers in an idea of victimhood. In 1963, Malcolm X formulated it this way:

“In this crooked game of power politics here in America, the Negro, namely the race problem, integration and civil rights issues are all nothing but tools, used by the whites who call themselves liberals against another group of whites who call themselves conservatives, either to get into power or to retain power. Among whites here in America, the political teams are no longer divided into Democrats and Republicans. The whites who are now struggling for control of the American political throne are divided into liberal and conservative camps. The white liberals from both parties cross party lines to work together toward the same goal, and white conservatives from both parties do likewise.

The white liberal differs from the white conservative only in one way; the liberal is more deceitful, more hypocritical, than the conservative. Both want power, but the white liberal is the one who has perfected the art of posing as the Negro’s friend and benefactor and by winning the friendship and support of the Negro, the white liberal is able to use the Negro as a pawn or a weapon in this political football game, that is constantly raging between the white liberals and the white conservatives. The American Negro is nothing but a political football.”

For more, listen to:

Against this quite cynical stance of Malcolm X I would argue that the majority of us, white liberals, is genuinely touched by the fate of disadvantaged people, especially oppressed people of color. We feel for them. We sympathize with their just cause to better their socio-economic situation. We are prepared to stand next to them in the fight against racism. Because of the prevalence of drug abuse, poverty and crime in some of their neighborhoods, we understand that it is often very difficult for young black people to fully participate in a good educational process. Hell, we know that some of our own children, growing up in the best of circumstances, wouldn’t take their chances at school if it wasn’t for the high paid tutors to pull them through. Let alone that they would be able to take their chances if they would grow up like some of their disadvantaged black counterparts.

Blaming those black youngsters for their own situation would thus be hypocritical. This is all the more so because the system we receive our privilege from is the same system that keeps them oppressed. Moreover, as privileged white folk we are always partly responsible for maintaining that system and its inherent oppressive violence. That’s why we quite easily refer to socio-economic circumstances when we are confronted with criminal conduct of black youth. We are convinced that at least some of that conduct may be excused, since it is to be partially understood as a consequence of our own violence. And so it happens that by taking up the cause of the disadvantaged fellow citizen, we clear our conscience. We take the moral high ground by judging everything and everyone we perceive as oppressive or racist, while maintaining the same privilege and wealth as them.

Reflexes of the Privileged – The White Conservative in the White Liberal

On the surface we, white liberals, might seem very different from white racists who openly look down on poor and oppressed people of color. However, we don’t really change our white privileged mindset if we merely approach those downtrodden as “helpless victims” who cannot achieve anything without “white” help. At the same time we rave about Steven Pinker’s claim that the world becomes less violent because we rarely ever have to deal with violence directly. We rave about Rutger Bregman’s observation that most people are good until we have to personally deal with those good people doing bad things. In that case we very conveniently refer to the latter as “psychos” – or we use some other convenient monstrous depiction.

James Baldwin Quote on Real Change

The same goes for our attitude towards people we perceive as having a “free spirit”. We rightfully celebrate someone like James Baldwin (1924-1987) as an icon of the Civil Rights Movement and the Gay Liberation Movement. However, we despise the 25 year old gay colleague who falls in love with a 17 year old adolescent. Perhaps this means that we would have only gossiped about James Baldwin if he would have been that colleague, because that is exactly what happened to him at 25.

This ambiguous attitude depends on the (physical or mental) distance between ourselves and the others we compare ourselves with. French American thinker René Girard (1923-2015) points out that others can become our heroes in a process of external mediation. This means that others who are somewhat external to our day-to-day life can become models or heroes we admire, and that they mediate some of our ambitions and (secret) dreams.

When those same others become part of the internal circle of our life, however, the dynamic of comparison may turn them into rivals. In a process of internal mediation our models easily become obstacles in the pursuit of our ambitions. They are often perceived as threats to our own position or way of life. That’s why we can stand the free spirited James Baldwin who is far away, and not the same free spirited person who is close by. The latter is often too intimidating. Just his mere presence is already experienced as competing with everything we unwittingly hold dear.

And so we listen to Charlie Parker (1920-1955) and Billie Holiday (1915-1959) in our hipster coffee houses, yet walk around the struggling musician, addicted to heroin, on the way home from work. We pity the poor young man who seems unable to escape a life of crime, yet condemn a poor young man from mixed descent like Diego Maradona, who did become successful and maintained his parents’ family from age 15. We Billie Holiday Quote on Plantationcuddle the rascal as long as he remains on the streets, but when he rises to the level (or beyond) our privileged situation we tend to look down on him. We actually don’t understand that you can take the man out of the street, but never completely the street out of the man, although we do pay lip service to that sentence. Someone like Maradona is a hero of the poor and the oppressed, first and foremost.

The fact that we often feel sympathy for the poor and the oppressed but sometimes look down on their heroes, is a sign of our complacent, paternalistic and condescending supremacy. Maybe we do want to remain saviors, so the problem we want to save people from has to also remain. Disadvantaged communities don’t need this type of false Messiahs. Therefore, we privileged liberals should realize that we often are more concerned with taking down our conservative “enemy” than with actually focusing on the victims of systemic injustices in our institutions. We should truly reflect on the fact and its implications that our lives, spent in the privileged layers of society, have more in common with the lives of our privileged conservative neighbors than with the lives of the disadvantaged. As long as we use movements like Black Lives Matter in a polarized political powerplay that actually drowns the potential for a policy of social reform, we will remain the folk that Malcolm X characterized so sharply.

Taking Matters into Own Hands

On February 14, 2018, 19-year-old Nikolas Cruz shoots 17 people at his former high school in Parkland, Florida. He has already attempted suicide by then. His autism is one of the factors that makes him a target of heavy harassment throughout his youth. His story makes clear that it is not his autism per se that makes him violent to himself and to others, but the social rejection he experiences by bullies, time and again.

David Dorn

On June 2, 2020, a young man shoots David Dorn in front of a pawnshop in St. Louis. David Dorn is a 77-year-old African-American retired police captain. During the social unrest after the police murder of George Floyd, he tries to protect a friend’s pawnshop from looters. It becomes fatal to him. 24-year-old Stephan Cannon is arrested a week later on suspicion of murder.

What Nikolas Cruz and Stephan Cannon have in common is the experience of social rejection. Something like that has similar effects on the brain as physical violence. The former experiences systematic rejection because of his autism, the latter experiences systemic rejection because of his skin color. Both forms of rejection are to be condemned. Unfortunately, neither Cruz nor Cannon seem to experience this condemnation. As a result, they ultimately share another violent reality: they make innocent others, i.e. scapegoats pay for the frustrations they both experience in the course of their lives.

It might be tempting to further isolate perpetrators such as Cruz and Cannon and to explain their violent actions on the basis of a hyper-individual problem from which they would suffer. However, this is all too easy and actually indicates a cowardly attitude. The way communities are made up does play a role in the way individuals behave. In other words, each community has a share and a responsibility in the violence perpetrated by some individuals. Again, a social environment might not pull the trigger, but it often does hand the weapons (see above). This is not to say that perpetrators of violence themselves bear no overwhelming responsibility. Cruz and Cannon do have a freedom of choice. In the end, they pull the trigger – or not.

It is important that Black Lives Matter acknowledges that someone like Stephan Cannon is also one of those blacks who feel rejected in a society dominated by white privilege. Stephan Cannon’s violence, as a revenge against the violence of social discrimination, is an actual imitation and continuation of white supremacy violence. It is precisely for this reason that Black Lives Matter, in addition to making an analysis of the causes of revenge against innocent third parties, must also clearly condemn this form of violence. If it doesn’t, it puts that condemnation in the hands of its opponents. The latter can then continue to live with the illusion that they have nothing to do with the frustrations of a young criminal. In that case, a society dominated by white privilege remains blind to its own violence. The condemnation of violence is therefore not a side issue in the struggles of movements such as Black Lives Matter. It belongs to their essence, at least if they don’t want to become part of the violent hatred they thought they were opposing.

So it is important that protesters against injustices listen to people like Desiree Barnes (a former Obama aide, by the way):

Alphonso Jackson Quote on Victimization and Blame

Malcolm X did not advocate violence as a necessary means to solve the problem of racial injustices. Following Malcolm X, oppressed people of color are not helped by an approach that turns perpetrators of violence from their communities into mere victims of other violence. It only turns those communities as a whole into the poor victims privileged liberals paternalistically love to use in their rivalry over power against privileged conservatives. Again, if movements like Black Lives Matter do not condemn violence against innocent bystanders, those conservatives will easily put the blame for violence on the side of protesters and remain blind to the reality of systemic violent oppression.

In short, following Malcolm X and other African-American voices on the matter at hand, black people in America should not look at themselves through the eyes of some of the white conservatives or white liberals, who often treat them as criminals or victims respectively. They should look at themselves as people with the potential to create a more just society, who can take matters into their own hands, and who can become agents of change.

James Baldwin Quote on Higher Dreams


James Baldwin Quote on Love for America

Malcolm X Quote on Human Beings


Malcolm X Quote on White Liberal


WHY WE HATEIn de loop der jaren heb ik heel wat materiaal verzameld waarnaar expliciet in de documentaire-reeks Why We Hate wordt verwezen. Ik deel het relevante materiaal graag per aflevering, telkens ook met aanduiding van enkele kerngedachten. Wie interesse heeft in de psychosociale dynamieken die het menszijn beheersen, krijgt op die manier misschien aanzetten tot verdere reflectie.


Kerngedachte 1: de bron van een bepaald soort liefde is dezelfde als die van haat

De eerste aflevering van Why We Hate laat zien hoe het vermogen dat ons in staat stelt om lief te hebben ook de bron kan zijn van haatdragend en gewelddadig gedrag. Empathie (het vermogen om je in te leven in de situatie van iemand anders) leidt niet automatisch tot liefde. Hoe meer we ons bijvoorbeeld verbonden voelen met de mensen van een eigen groep of kliek, hoe haatdragender we soms zijn tegenover mensen die we percipiëren als “vijanden” van onze bondgenoten.

De wereld van apen en mensapen houdt ons een spiegel voor aangaande de bokkesprongen van de empathie. In deze aflevering verwijst evolutionair antropoloog Brian Hare onder andere naar het onderzoek van zijn mentor, primatoloog Frans de Waal, in verband met vergelijkingsgedrag bij kapucijnaapjes. Op het moment dat één van twee zulke aapjes druiven krijgt in plaats van komkommer, wordt het aapje dat komkommer blijft krijgen gaandeweg kwaad. Het is niet de ongelijkheid op zich die voor die kwaadheid zorgt, maar wel het vermogen van het ene aapje om zich in te leven in het andere aapje. Door dat inlevingsvermogen kan het zijn eigen situatie vergelijken met de situatie van het andere aapje.


Ons menselijk rechtvaardigheidsgevoel, dat natuurlijk te maken heeft met dergelijk vergelijkingsvermogen, kan dus ook kwaadheid, haat en zelfs gewelddadige reacties veroorzaken. De paradox is dat een ervaring van verbondenheid (jezelf kunnen inleven in de situatie van een ander) in sommige omstandigheden leidt tot rivaliteit. Niet het verschil op zich veroorzaakt vaak problemen, wel de mate waarin mensen zich met elkaar identificeren. In dat identificatieproces verdwijnt juist het verschil – althans “theoretisch”. Als we iets verlangen of ambiëren omdat we ons vereenzelvigen met een bewonderde ander, dan zal die ander onze gehate rivaal worden op het moment dat we het wederzijds verlangde object niet kunnen of willen delen.

Kortom, net omdat we ons in de positie van iemand anders kunnen verplaatsen, omdat we kunnen doen alsof we iemand anders zijn, of nog anders geformuleerd, omdat we het vermogen hebben om anderen te imiteren, kunnen anderen ook onze rivaal en onze vijand worden. Het mimetisch (= imitatief) vermogen dat de basis vormt voor ons empathisch vermogen, kan resulteren in vormen van verbondenheid en liefde, maar ook in vormen van vijandschap en haat (voor meer, lees: The Two Sides of Mimesis: Girard’s Mimetic Theory, Embodied Simulation and Social Identification van Vittorio Gallese). René Girard heeft het verlangen op basis van een imitatief identificatieproces, dat soms leidt tot rivaliteit en geweld, de mimetische begeerte genoemd.


Kerngedachte 2: de liefde voor een sociale status leidt tot zelfhaat en haat tegenover anderen

Cicela Hernandez vertelt in de eerste aflevering van Why We Hate hoe ze van “gepeste” zelf “pester” werd. Ook uit haar verhaal blijkt dat identificatieprocessen aan de basis liggen van haar haatdragend gedrag. Het slachtoffer dat ze het hardst had aangepakt, was een meisje waarin ze zichzelf herkende. Eigenlijk had Cicela naar zichzelf leren kijken door de ogen van wie haar vroeger pestte. Ze begon zichzelf in zekere zin te haten, waardoor ze ook anderen haatte in wie ze zichzelf weerspiegeld zag. Gedurende een vrij lange periode in haar middelbare schoolloopbaan imiteerde ze letterlijk het gewelddadige gedrag van de boosdoeners in haar leven. En waarschijnlijk zouden sommige van haar slachtoffers later op hun beurt pesters worden. Aldus houdt de vernietigende dynamiek van het geweld zichzelf in stand.

Het verhaal van Cicela maakt duidelijk dat het verlangen naar macht en status alweer berust op imitatieve processen. Cicela had geleerd om zich te spiegelen aan degenen die haar pestten, en op basis daarvan was ze beginnen te verlangen naar hun status en machtspositie. Tegelijk vergrootte dat de haat tegenover bepaalde aspecten van haar eigen persoonlijkheid. Kortom, de (mimetisch aangestuurde) liefde voor een sociale status binnen een “eigen” groep impliceert altijd een vorm van zelfhaat.

Anderzijds toont het verhaal van Megan Phelps-Roper in deze aflevering dat de liefde voor een groepsafhankelijk zelfbeeld niet alleen gepaard gaat met zelfhaat, maar ook met haat tegenover anderen. Megan is een voormalig lid van de Westboro Baptist Church, een fundamentalistische groep christenen die het vooral niet begrepen heeft op katholieke christenen, Joden en de LGBTQ-gemeenschap. Binnen de Westboro Baptist Church is er een grote samenhorigheid, geborgenheid, harmonie en vrede. Die vrede is echter gebaseerd op het uitsluiten en demoniseren van zogenaamde “vijanden”. Juist zoals sommige kliekjes in om het even welke context “vrede” creëren door anderen te onderdrukken of simpelweg af te wijzen.

Dat sociale afwijzing een vorm van geweld is met gelijkaardige effecten in de hersenen als fysiek geweld, komt ook aan bod in deze aflevering. School shootings zijn te begrijpen als wraakacties. De jonge daders imiteren het sociale geweld dat hun is aangedaan. Dat hun slachtoffers vaak niets met dat geweld te maken hebben, deert hen niet. In hun kwaadheid op de wereld beseffen ze zelfs niet dat ze eigenlijk zondebokken laten boeten. Bovendien leidt de grote media-aandacht soms tot copycat gedrag. Andere gefrustreerde jongeren die zich sociaal niet aanvaard voelen, zien in het gewelddadige gedrag van school shooters een manier om toch een vorm van sociale erkenning en aandacht op te eisen – zij het negatieve.


Als lid van de Westboro Baptist Church werd Megan Phelps-Roper natuurlijk ook door een groot deel van de samenleving scheef bekeken en afgewezen. Alleen voelde zij niet de noodzaak om die ervaring van afwijzing te compenseren door een of ander fysiek haatmisdrijf. Ze ervoer immers waardering van haar familie.

Kerngedachte 3: kritiek van zelfbeelden is noodzakelijk voor waarachtige liefde en vrede

De getuigenis van Megan Phelps-Roper laat de gevaren zien van elke sociale constructie. Op het moment dat je denkt “verlicht” of “zuiver” te zijn omdat je niet behoort tot een bepaalde groep (in haar geval katholieken, Joden en de LGBTQ-gemeenschap), verblijf je eigenlijk in de duisternis die de menselijke soort al heel haar geschiedenis achtervolgt. De atheïst die zich heeft afgekeerd van bepaalde religieuze waanvoorstellingen en religie als bron van alle kwaad beschouwt, is in hetzelfde bedje ziek als de gelovige fundamentalist die vanuit eenzelfde superioriteitsgevoel het zogenaamd “kwaadaardige” atheïsme veracht.

Zolang het kwaad “buiten” de eigen groep en het eigen hart wordt geplaatst, kan het kwaad juist voortwoekeren. Je hebt dan immers een rechtvaardiging om groepen zogenaamde “boosdoeners”, “onverlichte barbaren” of “perverselingen” af te wijzen, te discrimineren of zelfs te elimineren. De geschiedenis bevat keer op keer de ironie dat het grootste geweld onder zowel religieuze als seculiere regimes wordt gedaan vanuit de overtuiging dat daarmee “een vreedzame wereld” wordt nagestreefd. Om dat soort psychisch, sociaal en/of fysiek geweld te vermijden is kritiek op die overtuiging binnen de eigen groep dus noodzakelijk.

Toevallig kwam Megan Phelps-Roper online in contact met de Jood David Abitbol en zijn blog, Jewlicious. In plaats van haar onmiddellijk te “klasseren”, ging hij met haar het inhoudelijke gesprek aan, meer specifiek het inhoudelijk theologische gesprek. Op die manier kon ze uiteindelijk breken met bepaalde ideeën uit haar groep en kon ze ook kritiek geven op het onrealistische beeld dat ze van zichzelf had gehad. Ze ontdekte dat de “buitenwereld” helemaal niet zo demonisch was als ze gewoon was te denken. Tegelijk ontdekte ze bij zichzelf dat ze helemaal niet zo “moreel superieur” was.

Megan had zich heel haar leven verbonden gevoeld met een groep die hartstochtelijk werd gehaat. In een poging om hun “vijanden” te overtroeven en zich op die manier van hen te onderscheiden, beantwoordde de groep die haat met haatberichten, wat de vicieuze cirkel van de intolerantie uiteindelijk in stand hield. De tragische paradox is dat de poging om de gelijkenissen met anderen te ontkennen ertoe leidt dat mensen juist steeds minder van elkaar verschillen en op elkaar beginnen te gelijken. Hoe meer haat met haat wordt beantwoord, hoe meer de hatende partijen elkaars dubbelgangers worden.

Daarentegen is het erkennen van een gedeelde menselijkheid de mogelijkheidsvoorwaarde om elkaars verschillen werkelijk te leren respecteren. Megans erkenning dat anderen in de eerste plaats “mens” waren zoals zij, maakte de liefde en het respect voor anderen mogelijk, alsook voor zichzelf, niettegenstaande ze werd uitgesloten door haar familie. Alleszins blijkt uit haar situatie dat intolerantie in de eerste plaats ligt bij mensen die anderen uitsluiten en de dialoog weigeren, en niet bij wie uitgesloten wordt.

Kerngedachte 4: geweldloos conflict in plaats van gewelddadige vrede is mogelijk

black-lives-matter-fontElke emancipatorische beweging moet zich afvragen in welke mate ze werkelijk emancipatorisch is. Wil de Black Lives Matter (BLM) beweging bijvoorbeeld geen factor zijn die de polarisatie in de samenleving aanwakkert, dan zal ze mogelijke kritiek niet automatisch mogen zien als een aanval op de beweging zelf. Als ze geen kritiek kan verdragen, dan kunnen vijanden van de beweging immers gemakkelijk zeggen: “Zie je wel, die beweging is niet eerlijk; ze wil bepaalde feiten niet onder ogen zien!” In dat geval speelt de beweging in de kaart van het racisme.

Als de beweging daarentegen werkelijk het racisme wil aanpakken (en dus eigenlijk zichzelf op termijn overbodig wil maken), dan zal ze mogelijke tegenstanders moeten ontwapenen door zich de reflex van een gezonde zelfkritiek eigen te maken. Want je wil niet vervallen in het mechanisme van een gesloten gemeenschap als de Westboro Baptist Church, waarbij een lid dat kritiek geeft op de eigen organisatie onmiddellijk als een “verrader” wordt verbannen. Zoiets houdt op termijn alleen maar een gewelddadige vrede in stand – een vrede die gebaseerd is op het geweld van uitsluiten, discrimineren, haten en elimineren.

Peace I leave with youHet is dus goed dat een beweging als Black Lives Matter ook zogenaamd “dissidente stemmen” uit de eigen, zwarte gemeenschap beluistert. Op die manier wordt ze niet de zoveelste beweging in de geschiedenis van de mensheid die eigenlijk het kwaad in stand houdt dat ze dacht te bestrijden omdat ze haar eigen (fysiek en ander) geweld beschouwt als “goed en gerechtvaardigd”. Het boek Virtuous Violence, dat in de eerste aflevering van Why We Hate te zien is op de tafel van Brian Hare, beschrijft dat proces (zie slides). De mogelijkheid van debat in eigen rangen kan exemplarisch zijn voor het streven naar een samenleving waarin de vrede van geweldloos conflict (respectvolle discussies) het uiteindelijk haalt van de opeenvolgende gewelddadige vredes “van deze wereld”.




Zie vooral, voor wat de laatste link betreft, het beeldmateriaal van chimpansees dat ook aan bod komt in de eerste aflevering van Why We Hate. Scroll naar PART IV – THE ORIGIN AND EVOLUTION OF CULTURAL FACTS EXPLAINED (2 VIDEOS).

P.S. Een reflectie ter illustratie van inzichten uit de eerste aflevering

Atheïsme brengt niets slechts voort. Je kan niets verkeerd doen in de naam van “er is geen god”.

Atheïsme brengt evenwel ook niets goeds voort. Je kan niets goed doen in de naam van “er is geen god”.

Atheïsme is niet immoreel. Het is ook niet moreel. Atheïsme heeft simpelweg geen onmiddellijke morele implicaties. Het is amoreel.

Vandaar dat seculiere regimes hemels kunnen zijn, maar ook de hel op aarde, wat doorheen de geschiedenis al is gebleken.

Wie denkt dat “de bron van het kwaad” ergens concreet te situeren is volledig “buiten” zichzelf – bijvoorbeeld in “godsdiensten” -, en wie denkt dat de eliminatie van die zogenaamde bron op termijn zorgt voor vrede, stapt eigenlijk mee in een proces dat juist het kwaad veroorzaakt.

Om dat proces te vermijden moet elke emancipatorische beweging – zowel van godsdienstige als van niet-godsdienstige aard – bereid zijn tot zelfkritiek. Doet ze dat niet, dan blijft ze blind voor haar eigen vooroordelen en speelt ze in de kaart van tegenstanders die haar die vooroordelen kunnen aanwrijven. In dat geval groeit de maatschappelijke polarisatie.

Een beweging die geen zelfkritiek toelaat en dissidente stemmen onmiddellijk als “verraders” verbant, wordt zelf de belichaming van een intolerantie die ze dacht te bestrijden. Ze wordt een sektarische, gesloten gemeenschap die zich opsluit in een echokamer.

De geschiedenis bewijst echter dat mensen ook de respectvolle discussies van het democratische “geweldloze conflict” aankunnen, waardoor de uitsluitingsmechanismen van totalitaire “gewelddadige vredes” worden vermeden.